11 sierpnia 2026 roku wchodzi w życie polska ustawa o systemach sztucznej inteligencji. Nowe przepisy tworzą krajowy system nadzoru nad AI i umożliwiają stosowanie w Polsce unijnego AI Act. Dla energetyki szczególnie ważne jest jednak coś innego. Sztuczna inteligencja coraz częściej trafia do sieci elektroenergetycznych, systemów sterowania i infrastruktury krytycznej. W niektórych zastosowaniach może zostać zakwalifikowana jako system wysokiego ryzyka.

Ustawa została ogłoszona 27 lipca i zasadniczo wchodzi w życie właśnie 11 sierpnia. Część jej przepisów, między innymi dotyczących organizacji nadzoru, zacznie jednak obowiązywać później, 28 października.

AI w sieci energetycznej może być systemem wysokiego ryzyka

Unijny AI Act wymienia infrastrukturę krytyczną jako jeden z obszarów szczególnie wrażliwych.

Dotyczy to między innymi dostaw energii elektrycznej, gazu, ciepła i wody. Kluczowe jest jednak zastosowanie konkretnego algorytmu.

Komisja Europejska wskazuje przykładowo, że system AI analizujący anomalie podczas pracy sieci elektroenergetycznej i wspierający decyzje dotyczące krytycznych funkcji, takich jak rozdział obciążenia, stabilność sieci czy procedury wyłączenia, może zostać uznany za system wysokiego ryzyka.

Podobnie traktowane mogą być systemy wykorzystujące kamery, radary czy sterowanie dronami do bezpośredniej ochrony fizycznej infrastruktury energetycznej.

To ważna granica. Nie każde wykorzystanie AI przez operatora sieci oznacza automatycznie najwyższy poziom regulacyjny.

Prognozowanie zużycia energii to inna sytuacja

Komisja podaje również przykłady zastosowań, które nie muszą być klasyfikowane jako systemy wysokiego ryzyka.

Należy do nich AI prognozujące zapotrzebowanie na energię, jeżeli podstawowe funkcje bezpieczeństwa sieci działają niezależnie. Podobnie może być z algorytmami przewidującymi awarie, analizującymi poprawność montażu liczników czy wspomagającymi operatora rekomendacjami dotyczącymi przyszłego zużycia energii.

Granica przebiega więc nie pomiędzy „AI w energetyce” i „AI poza energetyką”, ale pomiędzy systemem pomocniczym a technologią mającą bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo infrastruktury.

Co nowe przepisy oznaczają dla energetyki?

Operatorzy i przedsiębiorstwa energetyczne wykorzystujące zaawansowane systemy AI będą musiały przede wszystkim dokładnie wiedzieć, jakie algorytmy działają w ich organizacjach i do czego są wykorzystywane.

W przypadku systemów wysokiego ryzyka unijne regulacje przewidują między innymi zarządzanie ryzykiem, odpowiednią dokumentację, rejestrowanie działania systemu, nadzór człowieka oraz monitorowanie jego funkcjonowania.

Polska ustawa tworzy natomiast krajową architekturę nadzoru. Powstanie Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, która ma odpowiadać za kontrolę rynku AI oraz wspieranie jego bezpiecznego rozwoju.

To może mieć znaczenie również dla takich podmiotów jak PSE, operatorzy sieci dystrybucyjnych, przedsiębiorstwa gazowe, ciepłownie czy elektrownie, jeżeli będą wdrażały AI w obszarach objętych regulacją.

Najważniejsza zmiana jest jednak szersza. Algorytm wykorzystywany do sterowania lub ochrony infrastruktury energetycznej przestaje być wyłącznie narzędziem informatycznym. W określonych zastosowaniach staje się elementem systemu bezpieczeństwa państwa.

A wtedy jego skuteczność nie będzie już jedynym kryterium. Równie ważne staną się możliwość kontroli, dokumentowania działania i ingerencji człowieka.

Źródła: Dziennik Ustaw, Sejm RP, Senat RP, Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Komisja Europejska, AI Act Service Desk.