W wieku 84 lat zmarł Alojzy Lysko, pisarz, publicysta, nauczyciel, samorządowiec i jeden z najbardziej rozpoznawalnych twórców zajmujących się historią, kulturą oraz tradycją Górnego Śląska. Przez dziesięciolecia dokumentował losy mieszkańców regionu, zachowując pamięć o wydarzeniach, języku i obyczajach śląskiej ziemi.

Całe życie związane z Bojszowami

Alojzy Lysko urodził się 15 lutego 1942 roku w Bojszowach. Z rodzinną miejscowością oraz ziemią pszczyńską pozostał związany przez całe życie. Był autorem kilkudziesięciu publikacji poświęconych między innymi historii Górnego Śląska, śląskiej kulturze, wierzeniom, legendom i doświadczeniom mieszkańców regionu.

Jego twórczość często dotykała trudnych kart historii. Szczególne miejsce zajmowały w niej losy Górnoślązaków wcielanych podczas II wojny światowej do niemieckiego wojska. W serii „Duchy wojny” oraz innych publikacjach Lysko dokumentował doświadczenia ludzi, których wojna postawiła przed dramatycznymi wyborami. Sam również miał rodzinne doświadczenia związane z tym problemem. Jego ojciec został przymusowo wcielony do Wehrmachtu i zginął na froncie wschodnim.

„Mianujom mie Hanka” przyniosło mu ogólnopolską rozpoznawalność

Jednym z najważniejszych dzieł związanych z Alojzym Lysko jest tekst „Jak Niobe. Opowieść górnośląska”, na podstawie którego powstał monodram „Mianujom mie Hanka”. Spektakl, wystawiany przez Teatr Korez z Grażyną Bułką, opowiada o losach śląskiej kobiety uwikłanej w dramatyczne wydarzenia XX wieku. Premiera odbyła się w 2016 roku, a przedstawienie było później prezentowane również poza regionem, między innymi w Sejmie i Parlamencie Europejskim.

W styczniu 2025 roku „Mianujom mie Hanka” trafiło do Teatru Telewizji. Był to pierwszy w historii spektakl tej sceny w całości zrealizowany w języku śląskim. Emisję obejrzało niemal pół miliona widzów.

Nauczyciel, dyrektor i samorządowiec

Lysko przez blisko trzy dekady pracował jako nauczyciel górnictwa. Był związany ze szkołą górniczą przy KWK „Ziemowit” w Lędzinach, gdzie pełnił również funkcję wicedyrektora, a następnie dyrektora. Wcześniej sam pracował pod ziemią w kopalni.

Angażował się także w działalność publiczną. Był radnym Sejmiku Województwa Śląskiego, a w latach 2005 do 2007 sprawował mandat posła na Sejm RP. Jednocześnie pozostawał aktywny na polu kultury i działalności społecznej. Był między innymi związany z zespołem folklorystycznym „Bojszowianie”.

Za działalność na rzecz kultury Górnego Śląska otrzymał wiele wyróżnień. W 2025 roku został odznaczony Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2026 roku otrzymał także tytuł Ambasadora Śląska. W czerwcu tego roku jego imię nadano Gminnej Bibliotece Publicznej w Bojszowach.

Odejście Alojzego Lyski oznacza stratę dla śląskiej kultury i pamięci regionalnej. Pozostawił po sobie książki, artykuły, opowieści i teksty, w których utrwalał historię ludzi oraz miejsc, z którymi był związany od urodzenia.

Fot. Gmina Bojszowy