Islandczycy odrzucili propozycję wznowienia negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską. Wynik referendum oznacza, że temat członkostwa kraju we Wspólnocie najprawdopodobniej zniknie z politycznej agendy co najmniej do końca obecnej kadencji parlamentu, czyli do 2028 roku.

Niewielka przewaga przeciwników UE

Głosowanie odbyło się 29 sierpnia. Według wstępnych wyników przeciwnicy wznowienia negocjacji zdobyli 52,8 proc. głosów, a zwolennicy 47,2 proc. Wynik pokazuje, jak mocno podzielone jest islandzkie społeczeństwo.

Referendum nie dotyczyło bezpośrednio wejścia do Unii Europejskiej.

Islandczycy odpowiadali na pytanie, czy ich kraj powinien ponownie rozpocząć negocjacje akcesyjne. Dopiero ich pozytywny wynik otworzyłby drogę do dalszych rozmów i ewentualnego referendum dotyczącego samego członkostwa.

Rybołówstwo najważniejszym argumentem

Jednym z najważniejszych tematów kampanii było rybołówstwo. Dla Islandii to strategiczna część gospodarki, dlatego przeciwnicy integracji obawiali się utraty kontroli nad własnymi wodami.

Przedstawiciele branży rybackiej ostrzegali, że członkostwo w UE mogłoby doprowadzić do otwarcia islandzkich łowisk dla zagranicznych flot. Wskazywali również na ryzyko ograniczenia islandzkich kwot połowowych.

Zwolennicy rozmów przekonywali natomiast, że Islandia mogłaby wynegocjować odpowiednie wyjątki. Argumentowali też, że członkostwo mogłoby poprawić sytuację gospodarczą kraju, między innymi poprzez obniżenie wysokich stóp procentowych i inflacji.

W tle bezpieczeństwo

Debata o Unii Europejskiej nabrała dodatkowego znaczenia ze względu na sytuację geopolityczną. Zwolennicy wznowienia negocjacji wskazywali na potrzebę wzmocnienia bezpieczeństwa Islandii oraz większej współpracy europejskiej w związku z rosnącym znaczeniem Arktyki.

Przeciwnicy odpowiadali, że większa integracja oznaczałaby ograniczenie niezależności Islandii. Argument o ochronie suwerenności okazał się jednym z najważniejszych elementów kampanii.

Islandia od lat jest blisko UE

Islandia złożyła wniosek o członkostwo w Unii w 2009 roku, w czasie światowego kryzysu finansowego. Negocjacje rozpoczęto rok później, ale w 2013 roku zostały zawieszone. Formalnie zakończono je dwa lata później.

Jednocześnie Islandia już dziś jest mocno związana z Unią. Od 1994 roku należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, a od 2001 roku znajduje się w strefie Schengen. Dzięki temu korzysta z części najważniejszych swobód unijnego rynku, nie będąc członkiem Wspólnoty.

Rząd poniósł polityczną porażkę

Za przeprowadzeniem referendum opowiadał się rząd premier Kristrún Frostadóttir. Wynik głosowania jest więc także poważnym ciosem dla jego europejskiej polityki.

Po decyzji wyborców kwestia wznowienia negocjacji nie zostanie jednak całkowicie wymazana z islandzkiej polityki. Wynik referendum oznacza przede wszystkim, że w najbliższych latach nie będzie podstaw do rozpoczęcia nowego procesu akcesyjnego.