Polskie metropolie ostrzegają, że bez rozszerzonej odpowiedzialności producentów (ROP) opłaty za wywóz śmieci będą dalej rosły. Według Unii Metropolii Polskich koszty zagospodarowania odpadów rosną, a firmy wprowadzające na rynek opakowania pokrywają tylko niewielką część kosztów ich zbiórki i recyklingu.
Polska ostatnia w UE
Samorządowcy powołują się na ekspertyzę naukowców z AGH, SGH i WSB-NLU oraz przedstawicieli Krajowej Izby Gospodarki Odpadami (KIGO). Wynika z niej, że Polska jako ostatni kraj Unii nie wdrożyła w pełni ROP, którego wymagają dyrektywa odpadowa i rozporządzenie PPWR. Unijne prawo każe firmom wprowadzającym produkty w opakowaniach płacić za zbiórkę, transport i recykling odpadów opakowaniowych.
Eksperci uważają, że projekt Ministerstwa Klimatu i Środowiska realizuje zasadę „zanieczyszczający płaci”. „Oznacza to odejście od dotychczasowego, ułomnego mechanizmu, w którym koszty zbiórki i zagospodarowania odpadów opakowaniowych (stanowiących objętościowo ponad 40–50 proc. strumienia odpadów komunalnych wg danych GUS) ponoszą solidarnie mieszkańcy w ramach opłat gminnych” – napisano w ekspertyzie.
Ceny rosną szybciej niż inflacja
Według KIGO w latach 2017–2026 wywóz odpadów podrożał o ponad 245 proc. W tym samym czasie ceny towarów i usług wzrosły o 57,7 proc. Realny koszt obsługi 1 kg odpadów wzrósł w latach 2015–2025 o ponad 52 proc., z 0,43 zł do 0,65 zł.
„Wzrost kosztów systemu nie wynika wyłącznie z inflacji. Realne wydatki gmin (po korekcie o inflację) wzrosły w latach 2015–2025 aż o 106,3 proc. Wzrost wydatków niemal trzykrotnie przewyższył przyrost masy odpadów. Ilość odpadów komunalnych per capita wzrosła w tym czasie o 35,1 proc. (z 282,5 kg do 381,6 kg), podczas gdy wydatki realne wzrosły o ponad 106 proc.” – czytamy w prezentacji KIGO.
Ceny wciąż rosną. W styczniu 2025 roku wywóz śmieci podrożał w ciągu miesiąca o 6,7 proc. Od stycznia 2025 do czerwca 2026 przybyło kolejne 11,2 proc.
„Mieszkańcy widzą to w każdym rachunku. Koszty rosną szybciej niż inflacja, a my nie mamy innego narzędzia niż podwyżka opłaty. Tymczasem jedna trzecia kosztów systemu to opakowania, o których gminy nie decydują. ROP to najprostszy sposób, żeby ten rachunek trafił do właściwego adresata” – mówi Piotr Kryszewski, dyrektor zarządzający ds. Zielonego Gdańska, który reprezentuje Unię Metropolii Polskich.
19 groszy z każdej złotówki
Według UMP zbiórka i zagospodarowanie odpadów opakowaniowych kosztowały gminy w 2023 roku ok. 3,6 mld zł, czyli ok. 31 proc. wszystkich ich wydatków na odpady. Producenci przekazali na ten cel przez organizacje odzysku ok. 676 mln zł, „zaledwie 19 groszy z każdej złotówki”. „Resztę pokrywają mieszkańcy w ramach opłat za wywóz śmieci” – podkreślają samorządowcy.
W przeliczeniu na mieszkańca gminy wydają na odpady średnio ok. 32 zł miesięcznie. Ok. 10 zł z tej kwoty to koszt opakowań, a producenci dokładają do niego ok. 1,84 zł.
Według UMP klienci w sklepach niemal nie odczują ROP. Opłata wyniesie od 0,8 grosza przy półlitrowej puszce napoju do ok. 5 groszy przy kartonie mleka lub soku. Opłata cukrowa to dla porównania co najmniej 50 groszy za litr napoju.
Taniej za opakowania łatwe w recyklingu
ROP na mocy unijnego rozporządzenia wprowadza tzw. ekomodulację. Firma zapłaci tym mniej, im łatwiej jej opakowanie przetworzyć.
ROP ma wprowadzić ustawa o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (projekt UC100). Producenci wnosiliby opłatę opakowaniową do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Fundusz przekazywałby te pieniądze m.in. gminom na selektywną zbiórkę i transport odpadów. Część branży krytykuje ten pomysł za centralizację systemu.
Branża ostrzega przed wyższymi cenami
Projekt od dawna jest na stronach Rządowego Centrum Legislacji. Zmienioną wersję opublikowano w marcu 2026 roku. Samorządy obawiają się, że Sejm nie zdąży uchwalić ustawy przed końcem kadencji. Przedsiębiorcy zarzucają projektowi, że jest kolejnym podatkiem. Raport Instytutu Finansów Publicznych, zaprezentowany w czerwcu podczas debaty w PAP, ostrzegał przed wzrostem kosztów firm i cen produktów dla konsumentów.
Prace nad pełnym wdrożeniem ROP zaczęły się jeszcze za poprzedniego rządu, ale zostały przerwane. Obecna koalicja wznowiła je.


