Województwo śląskie może dostać z nowego budżetu Unii Europejskiej znacznie mniej pieniędzy, niż potrzebuje na transformację. Śląski Związek Gmin i Powiatów (ŚZGiP) uważa, że zaproponowane przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej zasady podziału środków na lata 2028–2034 są niesprawiedliwe i nie biorą pod uwagę specyfiki regionu. Związek domaga się zmiany metody wyliczeń.
Region przejściowy, czyli mniej pieniędzy
Spór dotyczy nowej klasyfikacji regionów. Śląskie osiągnęło 78 proc. średniego unijnego PKB na mieszkańca, czyli przekroczyło próg 75 proc., poniżej którego region uznaje się za słabiej rozwinięty. W nowej perspektywie, razem z trzema innymi województwami, ma więc zostać zaliczone do regionów przejściowych.
Według samorządowców skutki są dotkliwe. Zgodnie z rządowymi planami województwo śląskie miałoby otrzymać 533 euro na mieszkańca. To ponad 40 proc. mniej niż średnio w regionach słabiej rozwiniętych, które dostaną 915 euro na mieszkańca. Tymczasem różnica w poziomie PKB między tymi grupami wynosi średnio ok. 17 proc.
„Podwójna kara” w algorytmie
Związek przyjął w tej sprawie uchwałę i wytyka błąd w samym algorytmie. Według samorządowców proponowany model dwa razy uwzględnia PKB na mieszkańca: raz bezpośrednio we wzorze, a drugi raz przez współczynnik kategorii regionu, który ustalono na podstawie tego samego wskaźnika.
ŚZGiP chce więc, by dla regionów przejściowych całkowicie usunąć współczynnik kategorii regionu. Według związku podział środków dla Śląska powinien zależeć tylko od liczby mieszkańców i odwróconego wskaźnika PKB na mieszkańca. Obniżający współczynnik powinien obowiązywać wyłącznie region stołeczny, którego poziom rozwoju sięga 154 proc. średniej unijnej.
Transformacja kosztuje
Samorządy przypominają, że region jednocześnie mierzy się z wieloma wyzwaniami. Musi zmienić strukturę gospodarki i stworzyć nowe miejsca pracy, a także odnowić i zagospodarować tereny poprzemysłowe, usunąć szkody górnicze, poprawić jakość powietrza, unowocześnić transport publiczny i przygotować się na skutki zmian klimatu. Wszystkie te procesy będą trwały latami.
Dlatego związek chce dodać do algorytmu mechanizm uwzględniający koszty transformacji, na przykład udział zatrudnienia w przemyśle energochłonnym i tradycyjnym albo stopień zniszczenia terenów poprzemysłowych. Jednym z kryteriów podziału pieniędzy powinna być według ŚZGiP liczba gmin, które w Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku zaliczono do obszaru strategicznej interwencji transformacji energetycznej.
Groźba porzuconych inwestycji
Samorządowców martwi też poziom dofinansowania. Mniej pieniędzy, niższy odsetek dopłat i koniec obecnego Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji mogą oznaczać, że gminy będą musiały wyłożyć znacznie więcej własnych pieniędzy. Według związku część samorządów może wtedy zrezygnować z ważnych inwestycji. ŚZGiP chce, żeby nowe regiony przejściowe dostały mechanizm wyrównawczy, który zapewni dofinansowanie projektów samorządów na poziomie co najmniej 70 proc. Nowe zasady powinny też pozwolić dokończyć przedsięwzięcia zaczęte dzięki pieniądzom z FST.
Związek podkreśla, że wsparcie powinno obejmować cały proces transformacji. Chodzi nie tylko o pomoc po zamknięciu kopalń i zakładów, ale też o wcześniejsze działania, które łagodzą skutki zmian: modernizację firm, technologie niskoemisyjne, nowe branże, przygotowanie terenów pod inwestycje i przekwalifikowanie pracowników.
Apel do ministra
ŚZGiP uważa, że obecny projekt to karanie województwa śląskiego i jego mieszkańców za sukces rozwojowy, który przychodzi w momencie, gdy region ponosi największe w kraju koszty transformacji przemysłowej i energetycznej. Związek apeluje do ministra funduszy o szybką zmianę algorytmu i oparcie podziału na zasadzie solidarności oraz na realnej sytuacji regionów, a nie tylko na statystyce. Domaga się też prawdziwych konsultacji z samorządami.
Śląski Związek Gmin i Powiatów zrzesza 170 samorządów z województwa, w tym wszystkie 19 miast na prawach powiatu. W ubiegłym tygodniu jego zarząd przyjął też uchwałę wzywającą do ponownej weryfikacji proponowanych granic obszarów strategicznej interwencji dla terenów wiejskich.
Źródło: Śląski Związek Gmin i Powiatów
