Prezydent Karol Nawrocki ponownie zakwestionował rządową ustawę dotyczącą podatku od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych. Podczas pobytu w Nowym Jorku przekonywał, że przepisy budzą poważne wątpliwości konstytucyjne, ponieważ danina miałaby obejmować zyski osiągane od marca 2026 roku, choć sama ustawa została uchwalona później. Rząd chce wykorzystać wpływy z podatku do finansowania programu „Ceny Paliwa Niżej”.

Prezydent wskazuje na zasadę niedziałania prawa wstecz

Nawrocki argumentował, że problemem jest przede wszystkim okres, za który miałby zostać naliczony podatek.

Wcześniejszą wersję podobnych przepisów prezydent w lipcu skierował do Trybunału Konstytucyjnego w ramach kontroli prewencyjnej. W uzasadnieniu wskazywał między innymi na objęcie podatkiem okresu rozpoczynającego się przed wejściem ustawy w życie. Ostateczna ocena zgodności przepisów z Konstytucją należy do Trybunału Konstytucyjnego.

Nowa ustawa została ponownie przyjęta przez Sejm we wrześniu. Posłowie zdecydowali, że danina obejmie nadzwyczajne zyski osiągnięte od marca 2026 roku do końca marca 2027 roku. Za przyjęciem ustawy głosowało 237 posłów, przeciw było 202, a jedna osoba wstrzymała się od głosu.

Analiza ustawy prowadzi do wniosku, że część zasadniczych zastrzeżeń konstytucyjnych pozostaje aktualna. W szczególności ustawa nadal przewiduje objęcie podatkiem przychodów osiągniętych od dnia 1 marca 2026 r., podczas gdy wejście w życie ustawy ma nastąpić dopiero 1 listopada 2026 r. Oznacza to dalsze utrzymywanie rozwiązania o charakterze retroaktywnym, polegającego na nakładaniu nowej daniny publicznej na zdarzenia gospodarcze, które miały miejsce wiele miesięcy przed wejściem ustawy w życie – poinformowała Kancelaria Prezydenta w specjalnym oświadczeniu.

Około 4 mld zł na program „Ceny Paliwa Niżej”

Rząd zakłada, że nowa danina przyniesie około 4 mld zł. Pieniądze mają zostać przeznaczone na finansowanie kolejnej odsłony programu „Ceny Paliwa Niżej”, którego celem jest ograniczenie kosztów tankowania.

Podatek ma obejmować wyłącznie określoną część marży przekraczającą poziom referencyjny. W pierwotnym projekcie stawka wynosiła 60 proc. od nadwyżki ponad ustalony poziom. Rozwiązanie ma dotyczyć przede wszystkim producentów i importerów paliw ciekłych.

Rząd argumentuje, że danina ma objąć nadzwyczajne marże osiągane przez firmy paliwowe w związku z sytuacją na rynku i zapewnić środki na działania osłonowe dla kierowców.

Nawrocki proponuje inne rozwiązanie

Prezydent przekonuje, że zamiast wprowadzania nowego podatku należy wykorzystać rozwiązania zawarte w jego własnym projekcie ustawy dotyczącej cen paliw.

Projekt prezydencki zakłada między innymi działania zmierzające do ograniczenia marż przedsiębiorstw paliwowych. Kancelaria Prezydenta przedstawia go jako rozwiązanie, które miałoby bezpośrednio wpływać na ceny na stacjach, bez wprowadzania kolejnej daniny.

Nawrocki zaapelował do premiera Donalda Tuska o przyjęcie propozycji przedstawionej przez Kancelarię Prezydenta. Zadeklarował również, że jeśli rządowa ustawa zostanie zmieniona zgodnie z jego oczekiwaniami, jest gotowy szybko podpisać rozwiązanie obniżające ceny paliw.

W ocenie Kancelarii Prezydenta RP, jeżeli celem ustawodawcy pozostaje rzeczywiste ograniczenie kosztów paliw ponoszonych przez obywateli, przedsiębiorców oraz sektor rolny, cel ten powinien znaleźć jednoznaczne odzwierciedlenie w treści ustawy.

W związku z powyższym zasadne byłoby rozważenie wprowadzenia następujących poprawek:

1. Systemu opodatkowania obejmującego opodatkowanie na zasadach zgodnych z Konstytucją RP i zasadami prawa.
2. Utworzenie wyodrębnionego państwowego funduszu celowego, którego wyłącznym źródłem dochodów byłyby wpływy z podatku od nadzwyczajnych zysków.
3. Wydatki funduszu przekazywane byłyby wyłącznie na obniżkę cen paliw, w tym rekompensatę dla budżetu ubytku dochodów z VAT, akcyzy i podatku od sprzedaży detalicznej na paliwa, wynikającego z obniżek stosowanych od dnia wejścia ustawy w życie (CPN i ustawa paliwowa), rozliczaną miesięcznie po fakcie na podstawie wyliczeń ministra finansów podatku akcyzowego, podatku od sprzedaży detalicznej lub podatku od towarów i usług,
4. Pozostawienie niewykorzystanych środków funduszu do wykorzystania w kolejnych okresach wsparcia rynku paliw.
5. Nałożenie na ministra właściwego do spraw finansów publicznych obowiązku przedstawiania Sejmowi i Senatowi regularnych sprawozdań obejmujących wysokość wpływów i sposób wydatkowania środków.

Takie rozwiązania pozwoliłoby powiązać ciężar ekonomiczny nakładany na przedsiębiorców z jasno określonym celem publicznym oraz ograniczyć ryzyko, że podatek będzie instrumentem służącym wyłącznie zwiększeniu dochodów budżetowych, a nie obniżeniu cen paliw – czytamy w oświadczeniu KP.

Spór między Pałacem Prezydenckim a rządem

Kwestia podatku od nadzwyczajnych zysków stała się kolejnym punktem sporu między prezydentem a rządem.

Kancelaria Prezydenta podkreśla, że ponownie należy przeanalizować przyjęte rozwiązania pod kątem konstytucyjności. Z kolei Ministerstwo Energii wskazuje, że podatek ma dotyczyć jedynie nadzwyczajnej części marży i ma służyć sfinansowaniu programu obniżającego koszty paliw.

Ostateczny kształt przepisów zależy obecnie od dalszych prac parlamentarnych i decyzji dotyczących ustawy. Wcześniejsza wersja została skierowana przez prezydenta do Trybunału Konstytucyjnego.

Fot. KPRP