Międzyresortowy zespół ds. Odry, który koordynuje działania państwa na rzecz poprawy stanu rzeki, przygotował systemowy plan trwałego obniżenia jej zasolenia. Jednym z jego narzędzi jest ogłoszony w marcu 2026 r. przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej nabór ciągły na pilotaż innowacyjnych technologii odsalania.

Podczas wyjazdowego posiedzenia w Katowicach zespół omówił kolejne kroki ograniczające ryzyko zakwitu złotej algi tego lata. Obradom przewodniczyła wiceministra klimatu i środowiska Urszula Zielińska.

Międzyresortowy zespół ds. Odry przygotował i wdraża plan trwałego obniżenia zasolenia rzeki, rozłożony na etapy do 2030 roku.
Trwa nabór Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) na pilotaż innowacyjnych, mniej energochłonnych technologii odsalania wód kopalnianych, prowadzony w otwartej formule i we współpracy z zakładami wydobywczymi.
W Katowicach zespół rozmawiał z uczelniami o tworzeniu konsorcjów, które przetestują te technologie w warunkach przemysłowych.
W 2026 roku na Odrze stanie 10 automatycznych sond pomiarowych, które złożą się na ogólnopolski system wczesnego ostrzegania.

Po katastrofie z 2022 roku nie wystarczy reagować, trzeba działać z wyprzedzeniem. Nie czekamy więc na kolejne lato z założonymi rękami. Mamy gotowy plan obniżenia zasolenia Odry, uruchomiony nabór na technologie odsalania i rozbudowujemy sieć automatycznego monitoringu. Każda tona soli, która nie trafi do rzeki, to mniejsze ryzyko powtórki katastrofy

– powiedziała wiceministra klimatu i środowiska Urszula Zielińska, która przewodniczy Międzyresortowemu zespołowi ds. Odry.

REKLAMA

zobacz także

Koniec z limitem płynów 100 ml w Katowice Airport. Prezes GTL-u: w przyszłym roku nowoczesne skanery

Tragiczna wiadomość z Bytomia, nie żyje górnik

Zespół ds. Odry realizuje plan obniżenia zasolenia rzeki

Tematem spotkania była redukcja zasolenia wód Odry. Zespół przygotował Etap I planu inwestycyjnego dla sektora górniczego, którego celem jest obniżenie zasolenia rzeki, z realizacją do 2030 roku. Pierwszym elementem jest rozwój retencji wód kopalnianych w okresach niskich stanów wód, co ograniczy kumulację zanieczyszczeń i występowanie wysokich stężeń soli. Drugim jest pilotaż innowacyjnych technologii odsalania. Po analizie jego wyników zespół opracuje Etap II, obejmujący między innymi inwestycje w instalacje odsalające, które jeszcze bardziej zmniejszą zasolenie w dorzeczu Odry.

Do Odry każdej doby trafia ok. 6 tys. ton soli, co odpowiada 120 wagonom (czystej soli). Wysokie zasolenie jest jedną z przyczyn złego stanu ekologicznego rzeki. Normy środowiskowe związane z zasoleniem są przekroczone na całej długości Odry, czasami kilkukrotnie. Utrzymujące się wysokie zasolenie wód jest jedną z przyczyn pojawienia się w Odrze złotej algi, słonowodnego glonu, który w 2022 roku spowodował katastrofę ekologiczną i wciąż zagraża ekosystemom.

Odsalanie wód kopalnianych to jedno z największych wyzwań dotyczących Odry. W toku prac zespół zdiagnozował dwie bariery: wysokie koszty budowy i eksploatacji instalacji oraz składowanie produktów ubocznych procesu, na przykład małowartościowej mieszanki minerałów. Dlatego zespół postawił na poszukiwanie innowacyjnych rozwiązań, które te bariery usuną.

Poszukiwane są innowacyjne rozwiązania, które nie będą tak energochłonne jak tradycyjne metody odsalania. Proces ten pochłania bowiem bardzo dużo energii, co generuje wysokie koszty dla zakładów wydobywczych. Jest to główna bariera dla tego typu inwestycji. Kluczowe jest, żeby innowacyjne technologie były przetestowane w realnych warunkach, dlatego warunkiem naboru jest włączenie w pilotaż zakładów wydobywczych.

Trwała poprawa stanu ekologicznego Odry

Zespół podsumował też wdrażanie automatycznego monitoringu wód. W 2026 roku na Odrze stanie 10 sond pomiarowych, z których cztery już działają. Złożą się one na tworzony przez Inspekcję Ochrony Środowiska ogólnopolski system wczesnego ostrzegania.

Do trwałej poprawy stanu rzeki ma się przyczynić także finansowanie lokalnych projektów z programu FEnIKS, których realizacja zwiększy odporność ekosystemów. Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowuje również długoterminowy program ochrony Międzyodrza, który poszerzy zasięg oraz poprawi jakość i efekty działań ochronnych.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi działania wzmacniające zdolność rzeki do samooczyszczania. Z programu FEnIKS skierowaliśmy 310 milionów złotych dla parków narodowych i regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, między innymi na kompleksową odbudowę ekosystemu Międzyodrza oraz 100 milionów złotych dla samorządów. W ramach projektu RDOŚ w Szczecinie ruszy renaturyzacja torfowisk Międzyodrza, z monitoringiem LiDAR, która zwiększy retencję i ograniczy dopływ biogenów do Odry. Przygotowaliśmy też projekt ustawy o przywracaniu retencji i zapobieganiu skutkom suszy.

Międzyresortowy zespół ds. Odry stawia na innowacyjne technologie, by trwale obniżyć zasolenie rzeki. Spotkanie w Katowicach